Op maandag 9 oktober organiseerde digiPACCT, het platform voor HR en arbeidsvoorwaarden in de culturele en creatieve sector, in samenwerking met Alles Is Gezondheid, een HR-netwerkbijeenkomst over Positief Gezond Werkgeverschap. Enkele tientallen enthousiaste deelnemers aan het digiPACCT-netwerk verzamelden zich rond het middaguur in De Koninklijke Schouwburg in Den Haag. Daar stond een lunch voor de deelnemers klaar maar veel tijd om rustig van de lekkere broodjes te genieten was er niet, we gingen namelijk ‘vliegend van start’.

Deze bijeenkomst kwam niet uit de lucht vallen. In oktober 2021 hield digiPACCT al samen met Alles Is Gezondheid een online themasessie over Positieve gezondheid voor werkgever en werknemer. Daarover lees je meer op deze pagina. Een zevental organisaties zijn naar aanleiding van deze kennissessie verder aan het werk gegaan met dit thema onder leiding van Piet Vessies, netwerkadviseur bij Alles Is Gezondheid. Eind 2022 presenteerde dit actieleernetwerk haar ervaringen in dit document. Daaruit zijn onder andere een aantal zwart-wit stellingen gedestilleerd die de inspiratie vormden voor de vliegende start.

Deel 1: Wat vinden wij?

Top 3 bevindingen uit de ‘vliegende start’

Na een korte kennismaking kregen de deelnemers per lunchtafel de opdracht mee om onderstaande stellingen te bespreken en daarbij lichtpuntjes te formuleren:

  • De voorstelling is alles bepalend!
  • Tijd en geld(tekort) zijn klaarblijkelijk belangrijker dan gezondheid!
  • De sector leent zich niet voor Positief Gezond Werkgeverschap!
  • Na afloop van de voorstelling heeft niemand nog zin in hét andere gesprek!
  • "Wij plegen roofbouw op onze werkenden (vast, flex en vrijwillig)”
  • Werken aan losse onderdelen leidt nog niet tot samenhangend, strategisch gezondheidsbeleid!

De terugkoppeling van deze vliegende start vormde het eerste onderwerp van het plenaire gedeelte van deze netwerkbijeenkomst. Piet Vessies waarschuwde daarbij dat werken aan positieve gezondheid voor geen enkele organisatie of sector een vanzelfsprekendheid is en dat specifieke kenmerken van een sector van buitenaf bekeken lang niet altijd zo uniek zijn als wordt gedacht. Dat valt vooral op bij sectoren waar 'roeping' in zit zoals de zorg, onderwijs maar ook de culturele sector.

Een eerste inzicht werd gedeeld rondom de stelling 'de voorstelling is allesbepalend!'. Daarbij spelen twee factoren een belangrijke rol, namelijk die van de subsidieverstrekker ("er is subsidie verstrekt voor een bepaald target/volume") en die van de artistieke leiding ("die voorstelling moet sowieso gemaakt worden"). De vraag is dan ook: mogen deze factoren van invloed zijn op de gezondheid van je medewerkers?

Een ander voorbeeld in het kader van positief gezond werkgeverschap werd gegeven rondom regelmogelijkheden binnen de eigen functie, met andere woorden, hoeveel vrijheid krijgt een medewerker om eigen keuzes te maken en regie te voeren bij de uitvoering van hun functie. Ter illustratie werd een technicus genoemd die wordt ingepland op specifieke dagen waardoor hij niet de kans krijgt om aan een workshop inclusief leiderschap mee te doen die hij graag had gevolgd. Kunnen we stellen dat hoe meer invloed een werkende heeft op zijn functie hoe gezonder deze oud wordt?

Ook werd er geconstateerd dat we als HR-functionaris links en rechts de taak hebben om onze collega's maar ook externe partijen zoals artiesten, boekers en managers (in het geval van een poppodium) 'een beetje op te voeden'. De voorstelling is namelijk niet allesbepalend. Ook tijd en geld(tekort) zijn niet belangrijker dan gezondheid maar kunnen wel een beperking vormen op het bevorderen ervan. Er werd ook geconstateerd dat veel mensen eerder afgeremd moeten worden dan dat zij gemotiveerd hoeven te worden. Dat is niet ingestoken vanuit een paternalistische gedachte maar meer een volwassen gedeelde verantwoordelijkheid.

Tegelijkertijd is de consensus dat er eigenlijk ook best veel gebeurd in de sector maar dat we ons dat niet altijd beseffen. Dat is overigens niet altijd hard te maken maar het lijkt erop dat de tijd rijp is om een omslag te maken op dit thema, vanuit een 'circulaire HR-blik'. Met andere woorden, wat kun je als werkverlener doen zodat werkenden verrijkt je organisatie weer verlaten. Daar moeten allé werkenden in worden meegenomen, dus niet alleen vast, flex en zelfstandigen maar ook de vrijwilligers. 

Ten slotte wordt 'rolmodelgedrag' genoemd als belangrijke factor van positief gezond werkgeverschap. Daarbij noemt Piet Vessies dat 'een beetje houden van je mensen' als manager van cruciaal belang is bij het uitoefenen van je functie.

Deel 2: Inleiding Positieve Gezondheid door Piet Vessies

In het tweede gedeelte van de plenaire bijeenkomst gaf Piet Vessies een inleiding over wat Positieve Gezondheid is. Zijn presentatie is hier terug te lezen.

De presentatie van Piet Vessies begon met de vraag 'wat is gezondheid'? Op die vragen werden door de aanwezigen verschillende antwoorden gegeven, zoals een goede balans tussen fysieke, mentale en sociale gesteldheid, fysieke ontspanning en mentale ruimte en het gevoel hebben dat je door kunt. Energie en veerkracht spelen daarbij ook een rol. Er zijn dus zeer verschillende invalshoeken.

De WHO hanteert al sinds 1948 de volgende definitie: "Gezondheid is een toestand van volledig fysiek, geestelijk en sociaal welbevinden en niet louter het ontbreken van ziekten of gebreken". Maar lang niet altijd wordt er door werkverleners voldoende aandacht besteed aan de geestelijke en sociale component.

Vervolgens ging Piet verder in op het begrip 'positieve gezondheid', dat kan worden uitgelegd als "het vermogen zich aan te passen en een eigen regie te voeren, in het licht van de fysieke, emotionele en sociale uitdagingen van het leven". De volgende aspecten spelen een rol bij positieve gezondheid:

  • Brede benadering gezondheid: zes dimensies;
  • Holistisch mensbeeld: de mens in al zijn rollen;
  • Regie bij mensen zelf;
  • Perspectief door denken in mogelijkheden;
  • Mensen aanspreken op hun (veer)kracht;
  • Oprechte aandacht en verbinding maken;
  • Mensen voelen zich gehoord en gezien.

Machteld Huber is hier de grondlegger van en heeft als motto: "Spreek mensen aan op hun kracht, niet op hun zwakte”. Er zijn daarbij zes dimensies te bedenken, zie daarvoor de afbeelding hieronder.

Piet merkt daarbij op dat volgens hem zingeving een van de belangrijkste factoren is en refereert aan de zogenaamde 'Blue Zones'. In de praktijk is de vraag voor werkverleners dan ook in hoeverre zij bereid zijn om rekening te houden met bovenstaande aspecten. In hoeverre is er ruimte voor het maken van maatwerkafspraken? Dat heet ook wel het andere gesprek. Daarover lees je ook meer op de website van het Institute for Positive Health. Daar vind je overigens ook de gesprekstools voor het voeren van het andere gesprek.

Wat is dan positief gezond werkgeverschap? Uit een eerder door Piet georganiseerd actieleernetwerk werd de volgende definitie gegeven: Stimuleren omgeving en cultuur die uitnodigt tot regie nemen, BRAVO, leren en ontwikkelen en bewust handelen rond veilig en gezond werken. Het advies van Piet om te laten zien dat je werkt aan positieve gezondheid is het continue rijgen van oude en nieuwe kralen aan de ketting van gezondheid, zoals afgebeeld in onderstaande afbeelding. Dus de kunst is te proberen allerlei activiteiten die je ontplooit te labelen als werken aan positieve gezondheid.